เยือนเมืองเก่าคีรีมาศ จั่วหัวคอลัมน์ “ทัวร์เซรามิก” หากอิฉันไม่พาคุณท่องเที่ยวหาความเพลิดเพลินเพื่อผ่อนคลายความตึงเครียด หลังจาก ก้มหน้าก้มตาปั้น ๆ เผา ๆ เซรามิกอยู่ทุกวี่ทุกวัน เดี๋ยวใครจะว่าเราไม่รู้จักหาความสุนทรีย์ใส่อารมณ์เสียบ้าง อ้ายครั้นจะพาไปเที่ยวตามสถานที่ท่องเที่ยวต่าง ๆ ในประเทศ ก็มีคนเขียนให้คุณ ๆ อ่านจนไม่หวาดไม่ไหว แต่ครั้นจะพาบิน ลัดฟ้าไปต่างแดน อิฉันก็จนใจเสียเหลือเกินด้วยที่สมาคม ของเรามีเบี้ยน้อย หอยน้อย จึงขอถือโอกาสพาคุณ ๆ เยือนแหล่ง อารยธรรมโบราณที่มีประวัติเรื่องราวแต่หนหลังเกี่ยวกับ “เซรามิก” หรือ “เครื่องปั้นดินเผา” ของไทยแทนก็แล้วกันนะเจ้าคะ

“สุโขทัย” คือ ดินแดนในประวัติศาสตร์แห่งแรกที่ “ทัวร์เซรามิก” จะพาคุณไปด้อม ๆ ขุดสำรวจความเป็นมาของสังคโลก โบราณ ที่มีอายุตั้งแต่ 700 ปี จนถึงกว่า 2,000 ปี ในบางพื้นที่ของจังหวัด… ฮั่นแน่! น่าสนใจไหมเจ้าคะ อิฉันขอพาทัวร์ ดินแดนที่จะกลายเป็น CERAMIC STREET ของไทยในอนาคต “คีรีมาศ”

ไปเที่ยว “สุโขทัย”ใครไม่รู้จักอำเภอคีรีมาศ…ดินแดนแห่งสินค้าหัตถกรรมพื้นบ้านเครื่องปั้นดินเผา ชื่อดังของจังหวัดแล้วละก็ เห็นทีจะต้องเรียกว่า มาไม่ถึงก้นครัวของสุโขทัยก็ว่าได้ เพราะคีรีมาศ อยู่ห่างจากตัวเมืองสุโขทัยไปทางตอนใต้ของจังหวัด เพียง 17 กิโลเมตร

หากคุณขับรถจากกรุงเทพฯ มาเรื่อย ๆ ผ่านนครสวรรค์, พิษณุโลก ปลายทางสุโขทัยก็ใช้เวลาประมาณ 5-6 ชั่วโมงเท่านั้นเอง หลังจากนั้นคุณขับรถไปทางทิศใต้ไปเรื่อย ๆ ให้สังเกต 2 ข้างทาง หากเห็นร้านขายเครื่องปั้นดินเผาอยู่ 2 ฝากทางเมื่อไร นั่นแหล! คุณถึงบ้านทุ่งหลวง อำเภอคีรีมาศ จังหวัดสุโขทัยแล้ว

บ้านทุ่งหลวง เป็นตำบลหนึ่งที่อยู่ในเขตอำเภอคีรีมาศ ซึ่งถือเป็นแหล่งอุตสาหกรรมในครัวเรือนที่มีชื่อเสียงแหล่งหนึ่งของ จังหวัดสุโขทัย ที่ผลิตเครื่องปั้นดินเผา นอกเหนือจากที่เรารู้จักชื่อผ้าทอพื้นเมืองบ้านหาดเสี้ยว ของอำเภอศรีสัชนาลัย, แหล่ง ผลิตเฟอร์นิเจอร์หวาย ที่ตำบลหนองเต่า อำเภอบ้านด่านจานหอย และที่ตำบลหนองอ้อ อำเภอศรีสัชนาลัย และแหล่งผลิต น้ำตาลอ้อยงบ ที่อำเภอศรีสำโรง/อำเภอสวรรคโลก เครื่องปั้นดินเผาของบ้านทุ่งหลวงจะมีลักษณะที่เด่นเป็นเอกลักษณ์เฉพาะตัว ที่เรียนรู้สืบทอดจากบรรพบุรุษที่ถ่ายทอดกันมา ส่วนใหญ่จะทำเป็นอาชีพเสริมหลังว่างจากงานเกษตรกรรม ผลิตภัณฑ์ที่ผลิตจะจัดอยู่ในประเภทเครื่องปั้นดินเผาไม่เคลือบ เป็นของประดับ/เครื่องใช้สอยในชีวิตประจำวัน อาทิ กระถาง หม้อ ดิน โอ่ง คนโท กาน้ำ และของประดับตกแต่งต่าง ๆ หรือ ที่เราคุ้นเคยกันดี คือ หม้อหัวไก่

การขึ้นรูป จะใช้วิธีการตีขึ้นรูป โดยใช้หินดุ ไม้ตีเป็นเครื่องมือ อุปกรณ์ นอกจากนั้นยังมีการใช้แป้นหมุนเพื่อทำการผลิตด้วย ส่วนเตาเผาที่ใช้ทำการผลิตส่วนใหญ่ใช้เตากลบ (การเผาบนดิน) ซึ่งเป็นวิธีการเผาที่มีมาแต่โบร่ำโบราณ

ชาวบ้านในหมู่บ้าน 2 และ 3 ของบ้านทุ่งหลวงแทบทุกครัวเรือน จะมีความเชี่ยวชาญในการปั้นเครื่องปั้นดินเผา สมกับเป็น เมืองสังคโลกก็ว่าได้ จนเป็นที่มาของ โครงการส่งเสริมและพัฒนาสินค้าหัตถกรรมเครื่องปั้นดินเผาหรือ CERAMIC STREET ของไทย

นางสาวปราณี โอภาสานนท์ ผู้อำนวยการกองส่งเสริมหัตถกรรมไทย เล่าให้เราฟังว่า “โครงการส่งเสริมและพัฒนาสินค้าหัตถกรรมเครื่องปั้นดินเผา” เป็นหนึ่งในโครงการของกรมส่งเสริมและพัฒนาสินค้าหัตถกรรมเครื่องปั้นดินเผา” เป็นหนึ่งในโครงการของกรมส่งเสริม หัตถกรรมไทย ในความรับผิดชอบของกรมส่งเสริมอุตสาหกรรมกระทรวงอุตสาหกรรมที่มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาปัญหา ด้านการผลิตการตลาด เพื่อหาแนวทางส่งเสริมและพัฒนาหัตถกรรมเครื่องปั้นดินเผา อย่างต่อเนื่อง เพื่อพัฒนารูปแบบ ผลิตภัณฑ์ ให้สนองความต้องการของตลาด และสอดคล้องกับขบวนการผลิตที่ใช้

อีกทั้งยังเป็นการส่งเสริมให้เป็นแหล่งผลิตอุตสาหกรรม เพื่อาการสร้างงาน การกระจายรายได้แก่ราษฎรในท้องถิ่น ตลอดจนการอนุรักษ์หัตถกรรมพื้นบ้านให้คงอยู่คู่เมืองไทย เพื่อสร้างระบบการผลิตและการตลาดให้มีความสัมพันธ์กัน และเพื่อเผยแพร่ผลิตภัณฑ์เครื่องปั้นดินเผาให้มีตลาดกว้างขวางขึ้น ไม่ว่าจะเป็นตลาดท้องถิ่น ตลาดนักท่องเที่ยว หรือตลาดส่งออก

“บ้านทุ่งหลวง อำเภอคีรีมาศ ในปัจจุบันจะมีผู้ผลิตรวมกว่า 200 ครัวเรือน มีสภาพและรูปแบบการผลิตอย่างง่าย ไม่ว่าจะเป็นเรื่องการออกแบบ หรือเตาเผาที่ใช้อยู่จึงทำให้ผลิตภัณฑ์ที่ได้มีคุณภาพต่ำไม่แข็งแรง แตกหักได้ง่าย มีการสูญเสียระหว่างการผลิตในปริมาณมาก แม้จะมีหน่วยราชการเข้ามาสนับสนุนในการพัฒนาแรงงาน โดยให้ความรู้ ทั้งด้านการผลิต การตลาด การดูงาน เพื่อเสริมทักษะประสบการณ์แต่เป็นไปแบบไม่ต่อเนื่อง หากได้มีการพิจารณาส่งเสริมอุตสาหกรรมครัวเรือนในแหล่งนี้อย่างจริงจัง เพื่อให้มีศักยภาพทั้งการผลิตและการตลาด อย่างต่อเนื่องแล้ว จะทำให้หัตถกรรมาครัวเรือนแหล่งนี้เติบโต และสามารถขยายตลาดไปสู่ส่วนกลางและส่งออกได้”

ผู้อำนวยการกองส่งเสริมหัตถกรรมไทยกล่าวเพิ่มเติมอีกว่า ที่นี่ยังมีคุณยายตี๋ เฮงสกุล ซึ่งถือได้ว่า เป็นศิลปินช่างปั้นดินเผา ที่มีผลงานทางด้านเครื่องปั้นดินเผาเป็นที่รู้จักกันแพร่หลาย หากได้มีการประชาสัมพันธ์ในด้านนี้พร้อมกับสนับสนุนให้แหล่ง ผลิตนี้เป็นจุดท่องเที่ยวของจังหวัดสุโขทัยด้วย ก็จะทำให้เป็นที่รู้จักมากขึ้น ซึ่งจะส่งผลให้อุตสาหกรรมในครัวเรือนนี้ มีผล การจ้างงานเพิ่มขึ้น ราษฎรมีรายได้เพิ่มขึ้น ไม่เคลื่อนย้ายแรงงานออกจากชนบทเข้าสู่เมืองหลวงเป็นการดำเนินงานที่ สอดคล้องกับนโยบายของรัฐบาล ในการส่งเสริมการกระจายรายได้แก่ราษฎรในส่วนภูมิภาคอีกด้วย

นายคิด โรจนเพ็ญกุล ประธานกลุ่มอุตสาหกรรมเซรามิกส์ สภาอุตสาหกรรม หนึ่งในคณะกรรมการส่งเสริมและพัฒนาสินค้า หัตถกรรมเครื่องปั้นดินเผา เปิดเผยถึงความเป็นมาของคำว่า CERAMIC STREET ว่าโครงการส่งเสริมและพัฒนา หัตถกรรมเครื่องปั้นดินเผาที่บ้านทุ่งหลวง อำเภอคีรีมาศ จังหวัดสุโขทัยให้กลายเป็นแหล่งผลิตชิ้นงานที่มีคุณภาพตามความ ต้องการของตลาด โดยเฉพาะตลาดต่างประเทศที่ให้ความสนใจสิ้นค้าประเภทนี้อย่างเห็นได้ชัด จะพบว่า จากปริมาณการ ส่งออกของสินค้าประเภทของชำร่วย และของประดับตกแต่ง ในระยะ 5 ปี ที่ผ่านมา ปริมาณเพิ่มขึ้นหลายเท่าตัว จนปัจจุบัน มีมูลค่าการส่งออกกว่า 1,600 ล้านบาท ทั้งนี้ในปัจจุบันหากพัฒนาให้เป็นแหล่งหัตถกรรมเพียงอย่างเดียวคงไม่เพียงพอกับ คุณค่าที่สืบทอดมาแต่อดีตของสุโขทัย ที่ได้ชื่อว่าแหล่งโบราณคดีอันลือชื่อ จึงเห็นสมควรให้มีการประชาสัมพันธ์ให้ บ้านทุ่งหลวง อำเภอคีรีมาศ พัฒนาเป็นแหล่งท่องเที่ยวอีกแห่งหนึ่งของจังหวัดสุโขทัย

“ตามแผนแล้วเรามีโครงการที่จะสร้าง “ถนนเซรามิก” หรือ “CERAMIC STREET” จากถนนใหญ่เข้าสู่หมู่บ้าน โดย 2 ฟากทางจะเรียงรายไปด้วยเครื่องปั้นดินเผาฝีมือประณีตของชาวบ้านคีรีมาศ เช่นเดียวกับย่านท่องเที่ยวชื่อดังของ ต่างประเทศ ไม่ว่าจะเป็นย่านกินซาของประเทศญี่ปุ่น หรือไชน่าทาวน์ในอเมริกา จึงเป็นที่คาดว่า ภายหลังจากเสร็จสิ้น โครงการในอีก 3 ปีข้างหน้า “ถนนเซรามิก” จะเป็นที่ขึ้นชื่อลือชา และติดปากนักท่องเที่ยวทั้งชาวไทยและชาวต่างประเทศ ซึ่งจะส่งผลถึงความเป็นอยู่ที่ดีขึ้นของชาวบ้านในแถบนั้น” นายคิด กล่าว

คราวนี้คงจะพอรู้จักคีรีมาศเพิ่มขึ้นแล้วนะเจ้าคะ โดยเฉพาะอนาคตซึ่งนอกจากจะเป็นแหล่งอุตสาหกรรมเกี่ยวกับเครื่องปั้นดินเผาที่มีบทบาทสำคัญในการนำรายได้เข้าประเทศ แล้ว ในอีกไม่มากน้อยนี้ ก็จะกลายเป็นแหล่งท่องเที่ยวที่สำคัญอีกแห่งหนึ่ง…แล้ว คุณล่ะไม่คิดไปเยือน CERAMIC STREET แห่งแรกของไทยและแห่งเดียวของโลกบ้างหรือ