โดย ดร.วรุณี ถิรมงคล นายสุทธิชัย ทีปประสาน นางพรทิพย์ เวียงอำพล นายธนสรณ์ โสตถิโสภา

การทำเนื้อดินโบนไชนา

วิธีการทำเหมือนกับการทำเนื้อเซรามิกทั่วๆไป คือนำส่วนผสมมาบดเปียกในหม้อบดให้ละเอียดเนื้อดิน โบนไชนาสูตร B 10.3 มีส่วนผสมโดยน้ำหนัก สำหรับปริมาณ 100 กิโลกรัมดังนี้ - เถ้ากระดูก 47 กิโลกรัม - ดินขาวนราธิวาส 25 กิโลกรัม - แร่ฟันม้า (K - 12) 28 กิโลกรัม - ควอรตซ์ 5 กิโลกรัม - เบนทอไนต์ 3 กิโลกรัม - น้ำ 100 กิโลกรัม - บดในหม้อบด 50 ชั่วโมง - ร่อนผ่านตะแกรง 120 - 160 เมช - ผ่านเครื่องแยกเหล็ก, Filter press, เครื่องรีดดิน หมักเก็บไว้นำไปขึ้นรูป

หมายเหต ุ เบนทอไนต์ ต้องล้างและแยกเหล็กออกก่อนนำไปใช้ เพื่อให้เนื้อดินโบนไชนามีสีขาว

การทำน้ำเคลือบ ใช้ฟริตสำเร็จรูปที่มีผู้ผลิตขาย คือ PN 5520 ของบริษัท เซอร์นิค จำกัด ซึ่งเป็นชนิด lead-boro-silicate มี ส่วนผสมของตะกั่วและบอแรกซ์อยู่ด้วย น้ำเคลือบ คือ - ฟริต PN 5520 ร้อยละ 63.5 - แร่ฟันม้า (K - 12) ร้อยละ 16.5 - หินปูน ร้อยละ 3.9 - ดินขาว ร้อยละ 5.4 - ควอรตซ์ ร้อยละ 10.7

ขั้นตอนการทำน้ำเคลือบ คือ

• ชั่งส่วนผสมใส่หม้อบด เติมน้ำเท่ากับน้ำหนักฟริต บด 8 ชั่วโมง ร่อนผ่านตะแกรง 120 เมช.
• ผ่านเครื่องแยกเหล็ก

การขึ้นรูป ขึ้นรูปเหมือนเซรามิกทั่วไป คือ

• การหล่อแบบ (Slip casting) จิ๊กเกอร์ (Jiggering)
• โรลเลอร์ (Roller method)

การเผาโบนไชนา โดยทั่วไป จะเผา 2 ถึง 3 ครั้ง โดยเผาในบรรยากาศออกซิเดชัน

• เผาบิสกิต (Biscuit firing) เผาที่โคน 7 ประมาณ 1,230 องศาเซลเซียส เวลาเผา 8 ชั่วโมง เผาเคลือบ (Glost firing) เผาที่ 1,080 องศาเซลเซียส ใช้เวลาเผา 8 ชั่วโมง
• เผาตกแต่งสี (Decorating firing) เผาที่ 800 องศาเซลเซียสใช้เวลาเผา 5 ชั่วโมง

การเคลือบ ผลิตภัณฑ์โบนไชนา เผาบิสกิตที่อุณหภูมิสูงจนถึงจุดสุกตัวจึงไม่ดูดซึมน้ำ ควรอบผลิตภัณฑ์บิสกิตให้ร้อนก่อน นำมาเคลือบ อาจต้องอบและเคลือบซ้ำหลายครั้งถ้าชั้นเคลือบไม่หนาพอ ปกตินิยมเคลือบโบนไชนาโดยวิธีพ่นสเปรย์ (Spraying) และวิธีจุ่ม (Dipping) ความยุ่งยากในการผลิตโบนไชนา มีข้อยุ่งยากที่สำคัญ คือ

• เนื้อดินโบนไชนามีความเหนียวน้อย ทำให้ขึ้นรูปยาก พราะในส่วนผสมมีส่วนที่เป็นดินน้อย จึงต้องพัฒนาความเหนียวขึ้นให้มีความเหนียวไม่น้อยกว่าเนื้อดินโบนไชนาที่ผลิตขายจากต่างประเทศ โดยให้มีความขาวอยู่ในมาตรฐาน
• เสียรูปง่ายจากการเผา เกิดการบิดเบี้ยว ยุบตัว และบวมปูด การบิดเบี้ยวและยุบตัวจากการเผาบิสกิตเป็นปัญหาใหญ่มาก สำหรับโบนไชนา ในการเผาบิสกิตโบนไชนา จะทำการเผาที่อุณหภูมิสูงถึงจุดสุกตัวประมาณ 1,230 องศาเซลเซียส เพื่อต้องการให้ผลิตภัณฑ์เนื้อแกร่งและโปร่งแสง ที่จุดสุกตัวนี้ เนื้อโบนไชนาปริมาณมากประมาณ 30 - 40 % จะหลอมตัวกลายเป็นแก้วอย่างรวดเร็ว เกิดการอ่อนตัวบิดเบี้ยวและยุบตัวขึ้นได้ถึงแม้ว่าไม่ได้เผาไฟเกิน

โบนไชนามีช่วงเผาสุกตัวสั้นมาก ถ้าเผาไฟเกินจุดสุกตัวประมาณ 20 องศาเซลเซียส ผลิตภัณฑ์จะอ่อนตัวมาก และยุบตัวร่วมกับบวมปูดเสียหายไปเลย แต่ถ้าเผาอ่อนไฟต่ำกว่าจุดสุกตัว จะทำให้ความโปร่งแสงของผลิตภัณฑ์ ลดลงหรือหมดไป

• การชุบเคลือบ เคลือบโบนไชนาต้องมีความหนาพอดี ถ้าเคลือบบางไปจะด้าน ถ้าเคลือบหนาไปจะเกิดฟองอากาศในชั้นเคลือบ การชุบเคลือบโบนไชนายากกว่าผลิตภัณฑ์เซรามิกชนิดอื่น เพราะว่าโบนไชนาบิสกิตไม่ดูดซึมน้ำ ควรอบโบนไชนาบิสกิตให้ร้อนก่อนนำมาชุบเคลือบ
• การทำเถ้ากระดูก ขั้นตอนการเผามีกลิ่นเหม็น เป็นปัญหาในการผลิตที่โรงงาน เพราะจะไม่ได้รับการอนุญาตให้ตั้งโรงงานในบริเวณใกล้ชุมชน

การป้องกันการบิดเบี้ยวของผลิตภัณฑ์โบนไชนาจากการเผา

การบิดเบี้ยวของผลิตภัณฑ์โบนไชนาเป็นปัญหาใหญ่ เกิดกับผลิตภัณฑ์หลังจากเผาบิสกิต มีข้อควรระวังคือ

• ควรควบคุมการเผาอย่างระมัดระวัง ดังนี้
  • วัดความร้อนด้วยโคนจะแน่นอนกว่า ควบคุมการเผาให้อุณหภูมิต่ำกว่าจุดสุกตัวเล็กน้อย คือยังมีความพรุนตัวอยู่ 0.3 - 2 % ถ้าอุณหภูมิต่ำมากไปให้นำไปเผาใหม่
  • การเย็นตัวของเตาไม่เท่ากันจะให้ความร้อนจากการเผาไม่เท่ากัน บางเตาเย็นตัวช้า ถ้าดับไฟเตา เมื่อเผาถึงอุณหภูมิที่ต้องการแล้ว ความร้อนในเตาจะให้ความร้อนแก่ผลิตภัณฑ์ต่อทำให้เกิด การเผาไฟเกินได้ ควรดับไฟเตาต่ำกว่าอุณหภูมิที่ต้องการ เช่นถ้าเผาที่อุณหภูมิโคน 7 อาจดับไฟเตา เมื่อโคน 7 เริ่มงอ เมื่อเตาเย็นโคน 7 จะล้มได้ที่พอดี
  การวางผลิตภัณฑ์เผาบิสกิตในเตาเผา
  • ผลิตภัณฑ์จานแบน (flatware) วางเผาในเซ็ตเตอร์ (setter) ทำจากวัสดุทนไฟเนื้อคอร์เดียไรต์-มัลไลต์ หรือผงอลูมินาที่อัดพิมพ์แบบทำไว้เฉพาะพอดีตามขนาดและรูปร่างของผลิตภัณฑ์ ถ้วย (Cup) ตั้งในเตาเผาโดยใช้แหวนดินดิบวางครอบค้ำปากถ้วย แหวนดินนี้ทำจากเนื้อดินชนิดเดียวกับ ผลิตภัณฑ์เพราะว่าจะหดตัวเท่ากันแต่ใช้ได้ครั้งเดียวก็ต้องทิ้งไป รูปร่างอื่นๆ เช่น รูปลอยตัว(figurine) ทำที่ค้ำยันพิเศษเฉพาะผลิตภัณฑ์นั้นๆ และทำจากเนื้อดินชนิดเดียวกับผลิตภัณฑ์ ฝังผลิตภัณฑ์ในผงอลูมินา แผ่นรองเตา รักษาให้สะอาดเรียบอยู่เสมอ ควรตรวจตรากะเทาะเศษผลิตภัณฑ์เศษเคลือบที่ติดออก แล้วทาด้วยผงอลูมินา หรืออลูมินาผสมดินขาวในอัตราส่วน 1:1
  • วางแผ่นรองเผาให้ได้ระดับในเตาเผา ไม่เอียง
• การออกแบบผลิตภัณฑ์ ผลิตภัณฑ์บางรูปแบบบิดเบี้ยวง่าย บางรูปแบบไม่ค่อยบิดเบี้ยว เช่นผลิตภัณฑ์ที่มีรูปแบบ สมดุลย์จะไม่ค่อยบิดเบี้ยว